Salı, Şubat 23, 2021
Ana Sayfa TEKNİK Ana Uçuş Kumandaları Nelerdir ?

Ana Uçuş Kumandaları Nelerdir ?

Ana uçuş  kumandaları uçağa üç temel hareketi  verebilmemizi sağlayan kumandalardır. Üç temel hareket yatış , sapma ve yunuslamadır. Bu kumandaları şu şekilde sıralayabiliriz:

– Aileron (Kanatçık)

– Elevator (İrtifa dümeni)

-Rudder (istikamet dümeni)

– Birleştirilmiş kumandalar (Taileron, Elevon, Ruddervator gibi)

Aileron (Kanatçık)

Aileron uçağın yatış hareketlerini kontrol eder. Kanatların her iki ucunda da bulunan iki kanatçık tek bir kumandayla kontrol edilir. Kanatçıklar birbiriyle ters yönde hareket ederler. Yani sağ kanatçık aşağıdaysa sol kanatçık yukarıdadır.

Elevator (İrtifa Dümeni)

Uçağın yukarı aşağı (pitch, yunuslama) kontrolünü sağlar. Yatay stabilizenin firar kenarında bulunurlar. Elevatorlerin yukarı hareket etmesi ile bu yüzeylere çarpan hava sayesinde uçağın kuyruk kısmı aşağı hareket eder, uçağın burnu ise yukarı hareket eder.

Çalışma Prensibi

İrtifa Dümeni (Elevator) yatay stabilizörün art kenarına stabilizörün çeşidine göre bir ya da karşılıklı iki adet yerleştirilir. Pilot lövyeyi geriye çektiğinde irtifa dümeni yukarı hareket eder. Bu da yatay stabilizör üzerinde bir yüksek basınç bölgesi oluşturur ve uçak burun yukarı moment elde eder. Levye ileri itildiğinde ise tersi gerçekleşir. İrtifa dümeni sıfır konuma gelmediği müddetçe uçak yunuslama hareketine devam eder.

Rudder (İstikamet Dümeni)

Uçağın dikey eksen üzerinde sağa ya da sola doğru döndürülmesini yani burnun sağa ya da sola döndürülmesine sapma (yaw) denir. Bunun için kuyruktaki hareketli dik kısım kullanılır. Buna istikamet dümeni (rudder) denir. Kokpitte pedallara basılarak hareket ettirilir.

Çalışma Prensibi

Rudder’ın sağa hareketi ile yüzeye çarpan hava sayesinde uçağın kuyruk kısmı sola doğru kayar, burun kısmı ise sağa doğru hareket eder. Rudder’ın sola hareketinde ise uçak kuyruğu sağa doğru kayarken burun kısmı sola doğru hareket eder.

Taileron

Hem irtifa dümeni hem kanatçık etkisi gösterir. Sağ ve sol kısım hem simetrik (aynı şekilde) hem asimetrik (ters şekilde) çalışabilir. Simetrik çalışarak elevator etkisi, asimetrik çalışarak aileron etkisi oluşturur. Zaten Taileron kelimesi de Tailplane (yatay kumanda yüzeyi) ve Aileron (kanatçık) kelimelerinin birleşmesi ile olumaktadır. Taileron’lu uçaklara F–16 ve Tornado’yu örnek gösterebiliriz.

– Elevon

Delta kanatlı uçaklarda ana kanatlar ile yatay stabilize yerine büyük bir üçgen şeklinde tek kanat bulunur. Elevon, hem irtifa dümeni (elevator) hem de kanatçık (aileron) görevi görür. Örnek olarak Eurofighter Typhoon’u verebiliriz.

Ruddervator

Ruddervator yapılı uçaklarda dikey stabilize, yatay stabilize, irtifa dümeni ve istikamet dümeni yerine V Ģeklinde bir kuyruk kullanılır. Rudder ve Elevator kelimelerinin birleşiminin kısaltılması olarak Ruddervator denir.

DİĞER HABERLER